Driftbuien en koppigheid bij peuters: zo ga je ermee om

Vanaf één jaar willen kinderen steeds meer zelf doen en zelf bepalen, maar dat lukt of mag nog niet altijd. Volgens GroeiGids kan je kind dan driftig worden, en soms is niet eens duidelijk waarom. Het NJi voegt toe dat peuters overweldigd kunnen raken door hun eigen emoties: ze hebben die nog niet in de hand en hebben er nog niet de juiste woorden voor. Daarom heeft je kind jou nodig.

Driftbuien komen vooral voor tussen anderhalf en vier jaar, in wat de peuterpuberteit heet. Vanaf drie jaar worden ze volgens GroeiGids langzaam minder, en rond 5 jaar hebben de meeste kinderen geen driftbuien meer. Het NJi ziet opstandig en agressief gedrag vaak afnemen wanneer kinderen tussen de twee en vier jaar taal beter gaan begrijpen.

Ook de koppigheid hoort erbij. Peuters ontdekken dat ze 'nee' kunnen zeggen en kijken dan hoe anderen reageren; dat geeft hen een gevoel van controle, schrijft het NJi. Tijdens een driftbui kan je kind krijsen, op de grond gaan liggen, bijten of ontroostbaar huilen, thuis maar ook in de supermarkt.

Het ene kind heeft meer last van driftbuien dan het andere, en dat heeft ook met het temperament te maken. Volgens het NJi betekenen driftbuien niet dat jij een slechte ouder bent.

Elke bui voorkomen lukt niet, en dat hoeft ook niet, schrijven GroeiGids en het NJi. Wel kun je de kans kleiner maken, te beginnen met positieve aandacht: als je regelmatig samen speelt, knuffelt of iets leuks doet, zoekt je kind minder vaak op een negatieve manier aandacht. Verder noemen de bronnen:

• Geef complimenten en zeg erbij voor welk gedrag, bijvoorbeeld 'Wat heb jij goed geholpen met opruimen.'
• Laat je kind kiezen uit twee dingen: 'Wil je je witte of blauwe schoenen aan?' Uit meerdere dingen kiezen vinden jonge kinderen vaak moeilijk.
• Laat je kind waar het kan zelf dingen doen, of zelf beginnen, en help alleen als het erom vraagt.
• Zorg voor een voorspelbare dag, met vaste etenstijden en een vast slaapritueel. Gaat de dag een keer anders dan normaal, leg dat dan uit.
• Bereid je kind op tijd voor op wat komt, bijvoorbeeld door vijf minuten van tevoren te zeggen dat jullie zo de jas gaan aantrekken.
• Maak een paar duidelijke afspraken, leg uit waarom iets niet mag en herhaal ze. Peuters doen er een tijdje over om afspraken te onthouden.
• Ruim spullen op waar je kind niet aan mag zitten, zodat het niet steeds 'nee' hoort.
• Verwacht niet te veel: een peuter kan bijvoorbeeld nog niet zo lang aan tafel blijven zitten.

Wat werkt, verschilt per kind. Volgens het NJi wil het ene kind even alleen zijn om af te koelen en het andere juist geknuffeld worden. Probeer uit wat bij jullie past en bespreek met je partner hoe jullie het aanpakken. Deze adviezen komen bij GroeiGids en het NJi steeds terug:

• Benoem de boosheid in makkelijke woorden: 'Ik zie dat je boos bent, omdat je nu geen koekje mag.' Zo voelt je kind zich gehoord en begrepen en leert het emoties herkennen.
• Je hoeft niet toe te geven. Leg kort uit waarom iets niet mag; lange zinnen komen tijdens een driftbui volgens GroeiGids toch niet binnen.
• Laat je kind even boos zijn of huilen en blijf in de buurt tot de bui minder wordt. Probeer zelf rustig te blijven, dat helpt je kind om ook rustig te worden.
• Gooit, slaat of schopt je kind, grijp dan in en zeg welk gedrag moet stoppen en waarom. Blijf dichtbij, maar niet zo dichtbij dat je makkelijk in je gezicht geraakt kunt worden. Volgens GroeiGids is het voor kinderen eng als ze hun ouder pijn doen, en dat kan de drift erger maken.
• Stopt je kind niet, ga dan samen naar een rustige en veilige plek. Zeg rustig dat dit echt niet mag en dat je erbij blijft tot je kind weer rustig is. Reageer niet op het gedrag en herhaal wat je zei, tot je kind rustiger wordt of laat merken dat het getroost wil worden.

Is je peuter weer rustig, geef dan een knuffel, kom kort terug op wat er gebeurde ('Je was heel boos, maar nu ben je weer rustig, fijn') en help je kind op gang met iets leuks. Volgens het NJi vergroot het belonen van gewenst gedrag de kans dat je kind dat gedrag vaker laat zien.

Bij een flinke bui in het openbaar is de verleiding groot om toch toe te geven. De bui stopt dan, maar je kind leert volgens het NJi dat het door driftig worden zijn zin krijgt, en dan is de kans groter dat het vaker driftig wordt. Reageer daarom steeds op dezelfde manier als je een grens stelt.

Lukt het echt niet om zelf rustig te blijven, zorg dan dat je kind op een veilige plek is en loop zelf even weg. Het NJi noemt ook dat het fijn kan zijn om met een andere ouder te praten, of tips te vragen aan de pedagogisch medewerker van de kinderopvang.

Soms houden peuters tijdens een driftbui hun adem in, schrijven GroeiGids en het NJi. GroeiGids spreekt van breath holding spells, die voorkomen bij kinderen vanaf ongeveer 6 maanden tot 5 jaar, vaak na pijn, schrik, een driftbui of een andere heftige emotie. Een kind huilt dan meestal eerst heel hard en stopt bij een uithaal ineens met ademen. Het kan rood en daarna blauw aanlopen, buiten bewustzijn raken en slap of stijf worden, en de ogen kunnen omhoog rollen.

Volgens GroeiGids ziet het er heftig uit, maar kan het geen kwaad: je kind gaat vanzelf weer ademen. Heeft je kind vaker zulke aanvallen, dan is het volgens GroeiGids verstandig om naar de huisarts te gaan, om andere, ernstiger oorzaken uit te sluiten. GroeiGids raadt aan:

• Blijf rustig en reageer niet overbezorgd of paniekerig.
• Reageer zo weinig mogelijk. Geef geen tik, houd je kind niet onder de kraan en schud het niet door elkaar.
• Zorg dat je kind zichzelf niet kan verwonden. Je kunt het even op de zij leggen, zodat het makkelijker weer kan gaan ademen.
• Besteed er na afloop zo min mogelijk aandacht aan, en geef niet alsnog toe als de bui begon om iets wat niet mocht.
• Vertel op het kinderdagverblijf of de peutergroep wat er is gebeurd, zodat zij ook rustig kunnen blijven.

Koppig zijn en driftbuien hebben is voor peuters normaal, schrijft het NJi. Maak je je zorgen over het gedrag van je peuter, neem dan volgens het NJi contact op met het consultatiebureau of de huisarts. Daar kun je ook terecht met vragen over de ontwikkeling van je kind. Heeft je kind vaker aanvallen waarbij het de adem inhoudt, dan is het volgens GroeiGids verstandig om naar de huisarts te gaan.

Of boos of driftig gedrag een reden is om je zorgen te maken, hangt volgens het NJi af van de negatieve gevolgen voor je kind of voor de omgeving. Om dat te bepalen geeft het NJi drie vragen, bedoeld voor kinderen van alle leeftijden, die je jezelf en mensen om je heen kunt stellen. Is het antwoord minstens één keer ja, kijk dan hoe lang het gedrag al duurt. Duurt het al minstens twee maanden, dan heeft je kind volgens het NJi misschien een gedragsprobleem.

• Heeft je kind er last van bij het leren op school?
• Hindert het gedrag je kind in het leren omgaan met gevoelens?
• Is het door het gedrag moeilijk voor je kind om contacten te leggen en vriendschappen te onderhouden?

• Alles over peuters
• Zindelijk worden: wanneer en hoe