Zindelijk worden: zo help je je peuter zonder druk op weg

Volgens de GroeiGids en het NJi is je kind zindelijk als het kan laten merken dat het moet plassen of poepen, en de plas en poep even kan ophouden als er geen wc in de buurt is. Dat leert je kind, net als lopen en praten.

De GroeiGids schrijft dat de meeste kinderen tussen 1,5 en 2 jaar interesse krijgen in het potje, en tussen 2 en 3 jaar meestal controle over hun blaas en darmen. Volgens het NJi zijn de meeste kinderen rond hun 3e jaar overdag zindelijk. Kinderen die naar de kinderopvang gaan, worden volgens de GroeiGids niet eerder of later zindelijk dan kinderen die thuis blijven.

Heeft je kind nog helemaal geen interesse in plas of poep, wacht dan volgens de GroeiGids nog even. Een kind dat iets moet wat het eigenlijk niet leuk vindt, gaat zich verzetten, en dan kan het leren langer duren. Tegelijk wachten Nederlandse ouders volgens de GroeiGids soms te lang, waardoor een kind de interesse weer kan verliezen. Het advies is om te beginnen op het moment dat je kind er klaar voor is.

Het NJi en de GroeiGids noemen deze signalen. Zie je er een of meer van en heb je het gevoel dat je kind er klaar voor is, dan kun je volgens het NJi beginnen met oefenen.

• Je kind vertelt of laat zien dat de luier nat is, of dat het in de luier heeft gepoept.
• Je kind kijkt hoe anderen naar de wc gaan en wil dat nadoen.
• Je kind zegt 'nee' en doet graag dingen zelf.
• Je kind begrijpt eenvoudige uitleg, zoals 'Ga maar op het potje zitten'.
• Je kind heeft langere tijd een droge luier.
• Je kind wil geen luier meer om, maar een onderbroek aan.

Kies een rustige periode. De GroeiGids raadt af om te beginnen vlak voor een verhuizing of spannende feestdagen, als je kind ziek is of als er een broertje of zusje komt. Volgens het NJi kan het handig zijn om in de zomer te beginnen, als je veel buiten bent en je kind veel zonder luier kan rondlopen.

Zet je kind volgens de GroeiGids niet te veel onder druk en geef geen straf als het nog niet lukt. Lukt het oefenen niet, dan is dat volgens het NJi niet erg: wacht een paar weken of maanden en probeer het opnieuw. Geef wel complimenten bij alle stapjes, ook als je kind alleen even op het potje heeft gezeten of heeft gezegd dat het moet plassen.

Praktische tips van de GroeiGids:

• Zet al een potje neer voordat je denkt dat je kind eraan toe is. In het begin mag je kind er gewoon met de luier aan op gaan zitten.
• Zet je kind regelmatig op het potje, bijvoorbeeld na het wakker worden, na het eten, voordat je weggaat en als je thuiskomt.
• Een paar minuten is genoeg. Laat je kind niet zitten tot het iets gedaan heeft.
• Kies kleding die je kind makkelijk zelf uit en aan kan trekken.
• Vindt je kind doortrekken eng, laat het dan zelf op de knop drukken.
• Laat ook jongens zittend plassen, dan wordt de blaas goed geleegd.
• Blijft je kind regelmatig een hele dag droog, dan kan een kalender helpen waarop het na elke droge dag een zonnetje tekent.

Volgens het NJi hoeven plassen en poepen niet tegelijk te gaan. Veel kinderen plassen al op het potje of de wc, terwijl ze voor het poepen nog een luier willen. Kinderen krijgen vaak eerder controle over hun blaas dan over hun darmen, en het gevoel van loslaten is voor sommige kinderen wennen.

Het NJi beschrijft een aanpak in stapjes. Je kind poept eerst nog in de luier, maar zit daarbij al op de wc. Lukt dat, knip dan een gat in de luier. Zo houdt je kind het vertrouwde gevoel van de luier, terwijl het leert dat poep in de wc thuishoort. Ook kun je de poep uit de luier samen in de wc gooien en uitzwaaien; sommige kinderen vinden dat fijn.

Volgens het NJi heeft elk kind na de derde verjaardag nog wel eens een ongelukje, vooral als het is afgeleid of opgaat in een spel. Ook een terugval, als je kind al een tijdje zindelijk was, hoort erbij. Tijdens een groeispurt, in een spannende periode of bij grote veranderingen kan het lastiger zijn om op tijd naar de wc te gaan. Na verloop van tijd worden kinderen vaak weer zindelijk.

Blijf rustig als het misgaat en word niet boos of ongeduldig. Volgens de GroeiGids hoort een terugval er soms bij en gaat het vanzelf weer beter. Kinderen kunnen zich erg schamen voor een ongelukje; het NJi raadt aan je kind gerust te stellen en het samen snel op te lossen. Je kunt je kind ook zelf een schone broek laten aantrekken en de vuile in de wasmand laten doen, en daar een compliment voor geven, zo tipt de GroeiGids. Plast je kind ineens weer in de broek, dan raadt de GroeiGids ook aan om advies te vragen bij de jeugdgezondheidszorg.

Is je kind overdag zindelijk, dan duurt het volgens de GroeiGids en het NJi meestal nog een paar maanden voordat de luier ook 's nachts droog blijft. Wordt je kind vier of vijf keer achter elkaar wakker met een droge luier, dan kun je proberen de luier weg te laten. Een luierbroekje of trainingsbroekje kan een tussenstap zijn.

De meeste kinderen worden volgens het NJi 's nachts zindelijk tussen 3 en 4 jaar, maar het kan lang duren. Plast je kind 's nachts nog in bed, dan gaat dat bij kinderen jonger dan 5 jaar volgens Thuisarts.nl meestal vanzelf over. Thuisarts.nl adviseert om met een behandeling tegen bedplassen te wachten tot je kind 5 jaar of ouder is. Straffen of boos worden helpen volgens Thuisarts.nl niet of maken het erger. Geef je kind wel een compliment als het een nacht droog is gebleven.

Met vragen over zindelijk worden kun je volgens de GroeiGids altijd terecht bij de jeugdgezondheidszorg (JGZ). Voor kinderen tot 4 jaar heet de JGZ ook wel het consultatiebureau. JGZ-organisaties geven ook cursussen voor ouders, op locatie of online, bijvoorbeeld over zindelijk worden.

Is je kind 3,5 jaar of ouder en overdag nog niet zindelijk, of plast je kind ineens weer in de broek? Vraag dan advies bij de JGZ, schrijft de GroeiGids. Poept je kind nog in de broek, dan heeft het volgens de GroeiGids meestal last van verstopping (obstipatie): je kind gaat dan liever niet naar de wc en houdt de poep vast. Vraag in dat geval hulp bij de JGZ of de huisarts.

Met vragen over bedplassen kun je volgens Thuisarts.nl terecht bij de huisarts of de jeugdarts. Thuisarts.nl raadt aan een afspraak te maken bij de huisarts als je kind in bed plast en je ook een of meer van deze dingen merkt:

• Pijn bij het plassen, bloed in de plas of plas die erg stinkt.
• Hard moeten persen om te plassen.
• Steeds een slap straaltje, of steeds maar een paar druppels.
• Een straal die heel ver komt.
• Overdag heel vaak plassen: 8 keer of meer.
• Overdag heel weinig plassen: 3 keer of minder.

• Alles over peuters
• Praten en taal: zo help je je kind