Slapen bij je peuter: ritme, middagdutje en onrustige nachten

De GroeiGids noemt gemiddelden. Kinderen tussen twee en vier jaar slapen in de nacht gemiddeld 10 tot 12 uur. Er staat wel bij dat niet alle kinderen evenveel slaap nodig hebben en dat de behoefte aan slaap heel erg per kind verschilt. Over kinderen van 1 jaar staat iets in het babydeel van de GroeiGids: zij slapen gemiddeld 8 tot 9 uur achter elkaar, en meestal doen ze ook nog een middagslaapje van 1½ tot 2 uur. Ook daar staat bij dat elk kind verschillend is.

Of je kind genoeg slaapt, zie je volgens de GroeiGids vooral 's ochtends: je kind wordt uit zichzelf wakker en heeft binnen een half uur na het opstaan trek in een ontbijt. Ook wordt het in het weekend of in de vakantie niet veel later wakker dan door de week. Slaperigheid overdag zegt minder dan je misschien denkt. Kinderen die te weinig slapen zijn lang niet altijd slaperiger, soms vooral veel drukker.

Tussen 12 en 18 maanden gaan de meeste kinderen volgens de GroeiGids over naar één middagdutje per dag. Kan je kind langer dan vijf tot zes uur wakker blijven zonder moe te worden, dan kun je proberen het ochtenddutje weg te laten. Heeft je kind de ene dag nog twee dutjes nodig en de andere dag genoeg aan één, dan is dat normaal.

Wanneer het middagdutje helemaal stopt, verschilt veel. Sommige kinderen van 1,5 jaar hebben overdag geen slaap meer nodig, anderen nog wel tot en met 4 jaar. Tussen 2,5 en 3,5 jaar stoppen de meeste kinderen ermee. Zolang je kind meer dan 11 uur slaap nodig heeft, slaapt het volgens de GroeiGids ook nog overdag. Je merkt het vanzelf als het dutje niet meer nodig is: het duurt dan langer dan een half uur voordat je kind 's middags in slaap valt, of je kind wil 's middags niet meer naar bed. Zorg dan voor een rustig moment, zoals voorlezen of samen een puzzel maken.

Valt je kind 's avonds moeilijker in slaap, bijvoorbeeld pas tussen half negen en negen uur, maak het middagdutje dan korter. Laat je kind daarbij niet korter dan anderhalf uur slapen, zodat het uitgerust wakker wordt. Valt je kind zonder dutje aan het eind van de middag bijna in slaap, ga dan nog even naar buiten, eet wat vroeger of breng je kind 's avonds iets eerder naar bed.

Een vaste dagindeling geeft je kind houvast en een gevoel van veiligheid, schrijft de GroeiGids. Voor het slapengaan raadt de GroeiGids een vaste bedtijd aan met een rustig slaapritueel van ongeveer 20 tot 30 minuten, elke avond in dezelfde volgorde. Bijvoorbeeld: omkleden, tanden poetsen, verhaaltje voorlezen en dan een knuffel. Je kind weet dan dat het daarna gaat slapen. Zegt je kind dat het niet naar bed wil, ga er dan niet over in discussie. Zo leert je kind dat naar bed gaan geen keuze is, maar erbij hoort. Wat de GroeiGids verder noemt:

• Zeg vijf of tien minuten van tevoren dat het bedtijd is.
• Doe in het halfuur voor bedtijd alleen nog rustige spelletjes of activiteiten.
• Laat je kind vlak voor het slapengaan niet meer op een scherm: het licht van schermen zorgt ervoor dat je kind minder snel slaap krijgt.
• Houd de slaapkamer tussen 16 en 18 graden en donker, bijvoorbeeld met een verduisterend rolgordijn.
• Is je kind bang in het donker, laat dan het licht op de gang branden of gebruik een nachtlampje.
• Zet je kind nooit voor straf op de slaapkamer, want dan voelt die niet meer als een fijne plek.

Het komt vaak voor dat peuters en kleuters moeite hebben met inslapen of een periode lang steeds uit hun eigen bed komen. Gebeurt het een keer, door een nachtmerrie of een drukke dag, dan is dat volgens de GroeiGids meestal geen probleem. Houdt het aan, kijk dan of er een reden is: een drukke dag, te weinig beweging en buitenlucht, spanningen of veranderingen thuis, een groeispurt, ziekte of pijn, of te lang of vlak voor het slapen naar een scherm kijken.

Komt je kind uit bed, breng het dan terug naar het eigen bed. Is er iets, troost je kind dan eerst in bed. Lukt dat niet, neem het dan even bij je tot het rustig is en breng het daarna terug. Geef de volgende dag een compliment als je kind de hele nacht zelfstandig heeft geslapen.

Om je kind te helpen zelf in slaap te vallen, beschrijft de GroeiGids verschillende manieren, waaronder deze twee. Bij de geleidelijke aanpak breng je je kind op de gewone manier naar bed en zeg je dat je na vijf minuten even komt kijken. Dat doe je dan ook, of je kind nu rustig of onrustig is. Je blijft niet bij je kind, en je maakt de tijd tussen het kijken steeds iets langer. Vind je vijf minuten te lang voor je kind, kom dan bijvoorbeeld eerst na twee minuten kijken en daarna na vier minuten. Bij de stoelmethode zit je de eerste dag naast het bed. Gaat dat goed, dan schuif je de stoel de volgende dag een stukje op, en zo verder tot je de kamer uit bent. Lukt het je kind nog niet om zelf in slaap te vallen, ga dan een stukje terug en probeer het de volgende avond opnieuw.

Zeurend of dreinend huilen kan, schrijft de GroeiGids: zo laat je kind merken dat het iets moeilijk vindt. Hard huilen, schreeuwen of in paniek raken helpt niet bij in slaap vallen. Probeer te voorkomen dat het zo ver komt: ga naar je kind toe, stel het gerust, laat het rustig liggen en knuffel het.

Houd de aanpak die je kiest een tijd vol en doe het elke avond op dezelfde manier. Heb je een partner, dan gebruikt die dezelfde aanpak. Vaak helpt een aanpak al binnen een week.

Ieder kind is wel eens bang in de slaapkamer. Peuters en kleuters kunnen werkelijkheid en fantasie nog niet altijd uit elkaar houden, legt de GroeiGids uit. Het helpt om samen rond te kijken en een manier te bedenken om de enge dingen te laten verdwijnen, bijvoorbeeld door ze weg te blazen op een wolk.

Van een nare droom of nachtmerrie wordt je kind soms huilend of bang wakker. Neem dat serieus, blijf rustig en stel je kind gerust. Ga niet te veel op de droom in en zeg dat jullie er morgen over kunnen praten. Troost je kind het liefst in het eigen bed. Even bij jou in bed liggen tot het rustig is kan ook, maar let erop dat je kind niet gaat denken dat jouw bed veiliger is. Te weinig slaap kan nachtmerries verergeren. De GroeiGids raadt daarom vaste slaaptijden en genoeg slaap aan.

Nachtangst is iets anders. Je kind is dan niet wakker, maar zit rechtop met opengesperde ogen en gilt van angst. Als je je kind wilt troosten, lijkt het alsof je geen contact krijgt. Volgens de GroeiGids gebeurt het vooral in de eerste helft van de nacht, meestal rond hetzelfde tijdstip: een half uur tot drie uur na het inslapen. Het duurt ongeveer 10 tot 30 minuten. Het komt voor bij kinderen tussen 4 en 12 jaar, vooral tussen 5 en 7 jaar, maar soms ook bij jongere kinderen. Je kind ervaart zelf geen angst, ook al lijkt dat wel zo, en herinnert zich er de volgende ochtend niets meer van.

Maak je kind bij nachtangst niet wakker en ga niet in gesprek. Houd je kind vast en troost het tot het weer rustig is, of ga in de buurt zitten en praat rustig als vasthouden niet prettig is. Spanning en te weinig slaap kunnen ervoor zorgen dat je kind nachtangst krijgt. Volgens de GroeiGids gaat nachtangst vanzelf over als je kind ouder wordt, en hoef je je er geen zorgen om te maken.

Veel kinderen slapen wel eens slecht, schrijft de GroeiGids. Maak je je zorgen, neem dan contact op met de jeugdgezondheidszorg bij jou in de buurt. Voor kinderen van 0 tot 4 jaar is dat het consultatiebureau, waar je volgens de Rijksoverheid bij de jeugdarts of verpleegkundige terechtkunt met vragen over gezondheid, opvoeding en ontwikkeling.

Zie je na een week met een aanpak geen verandering, of vind je het moeilijk om vol te houden? Dan raadt de GroeiGids aan een andere manier te proberen of advies te vragen bij de jeugdgezondheidszorg. Het vraagt veel geduld, en dat is lastig als je zelf erg moe bent.

• Alles over peuters
• Praten en taal: zo help je je kind