Praten en taal bij je peuter: zo help je je kind op weg

Volgens GroeiGids zijn er kinderen die al snel hun eerste woordjes zeggen en stap voor stap beter leren praten. Andere kinderen beginnen later met praten, maar praten dan meteen goed. GroeiGids schrijft erbij dat dit heel erg verschilt en meestal niets betekent. Wanneer een kind een jaar of 2 is, kan het meestal twee woorden achter elkaar zeggen. Zegt je kind nog niet veel, let er dan ook op of het jou wel begrijpt.

Als je kind drie jaar is, begrijpt het volgens GroeiGids gemiddeld 1.250 woorden en kan het er ongeveer 1.000 zeggen. Op die leeftijd gaat het soms al zinnen van drie tot vier woorden gebruiken. Peuters maken daarbij nog vaak fouten. Ze zeggen bijvoorbeeld 'ik klimde' in plaats van 'ik klom', of 'koeis' in plaats van 'koeien'.

GroeiGids noemt ook wat kinderen tussen 2 en 3 jaar gemiddeld leren, met de opmerking dat ieder kind zijn eigen tempo heeft:

• zinnen van drie woorden begrijpen
• zelf woordcombinaties maken, zoals 'kijk, poes'
• het verschil tussen 'paard' en 'paarden', en tussen 'hond' en 'hondje'
• verhalen vertellen, uit zichzelf of bij plaatjes
• duidelijker praten, zodat je ze steeds beter verstaat
• veel nieuwe woorden

Peuters leren beter praten als je veel met ze praat en speelt, schrijft GroeiGids. Praat in goede zinnen die niet te lang zijn, gebruik veel verschillende woorden en praat geen babytaal. Noem een hond dus een hond en geen 'woefwoef'.

Zegt je kind iets nog niet goed, herhaal het dan zoals het wel moet. Het NJi raadt aan dat te doen zonder te zeggen dat je kind het verkeerd doet. GroeiGids geeft als voorbeeld: zegt je kind 'balle', dan zeg jij 'Goed zo, een ballon.' Je kunt de zin van je kind ook langer maken en er een vraag van maken. Op 'ik toren maakt' antwoord je dan: 'Heb je een toren gemaakt?' Zo nodig je je kind uit om verder te praten.

Meer tips van GroeiGids en het NJi:

• Vertel wat je aan het doen bent, bijvoorbeeld 'Ik vouw je pyjama op', en praat over wat jullie gaan doen.
• Praat over wat je kind ziet, hoort, voelt, proeft en ruikt, en noem ook gevoelens.
• Luister goed, kijk je kind aan en wacht rustig tot het klaar is met praten.
• Geef je kind tijd om te reageren. GroeiGids geeft als voorbeeld: wacht vijf tellen voor je nog een vraag stelt.
• Praat op vaste momenten met elkaar, zoals tijdens het eten en bij het naar bed gaan, en vertel elkaar wat jullie gedaan hebben.
• Kijkt je kind televisie of gebruikt het apps, kijk dan samen en praat erover.

Iedere dag voorlezen is leuk en gezellig, schrijft GroeiGids, en kinderen leren er veel van, vooral als ze actief meedoen. Bekijk samen een plaatjesboek, vertel wat je zelf ziet en vraag je kind wat het ziet. Lees het liefst op een vast moment voor, bijvoorbeeld voor het slapengaan. Maak in de woonkamer een plek waar je peuter zelf boeken kan pakken: je kind vraagt dan vaker om voorlezen. Kinderen kunnen gratis lid worden van de bibliotheek.

Jonge kinderen zijn volgens GroeiGids dol op liedjes en versjes, en samen rijmen is goed voor de taal van je kind. Ook van spelletjes waarbij je om de beurt gaat, zoals memory, lotto of 'ik zie, ik zie wat jij niet ziet', leert je kind woorden. Rollenspellen zijn ook leerzaam. Laat je kind daarnaast veel spelen met leeftijdsgenoten.

Veel kinderen groeien op met meer dan één taal. Het NJi noemt het een misverstand dat ouders thuis Nederlands moeten spreken zodat hun kind ook Nederlands leert. Het advies is juist om met je kind de taal te spreken die jij het beste beheerst. Een kind dat één taal goed en volledig leert spreken, ontwikkelt taalgevoel en kan daardoor ook andere talen beter leren. Hebben jij en je partner verschillende moedertalen, dan kunnen jullie volgens het NJi allebei je eigen moedertaal met je kind spreken. Het NJi vindt het belangrijk dat je als ouder de taal spreekt waarin je je gevoelens goed kunt uitdrukken.

Een kind dat met verschillende talen opgroeit, gebruikt in het begin soms verschillende talen door elkaar. Volgens het NJi gaat dat vanzelf over en is het niet erg. Kinderen leren vanzelf bij wie ze welke taal spreken.

Goed Nederlands leren blijft wel nodig. GroeiGids schrijft dat de meeste peuters het Nederlands snel leren. Het NJi noemt manieren om je kind veel Nederlands te laten horen: contact met Nederlands sprekende leeftijdsgenoten, familie en kennissen, voorleesmiddagen in de bibliotheek, Nederlandse liedjes en versjes, en Nederlandstalige kinderprogramma's. Heeft je kind een achterstand in het Nederlands, dan komt het volgens het NJi vanaf 2,5 jaar in aanmerking voor voorschoolse educatie, bijvoorbeeld op een peutergroep.

Volgens GroeiGids stotteren veel kinderen tussen de 2 en 5 jaar. Ze herhalen woorden of delen van een zin, maken klanken langer of blijven hangen op een klank. Bij de meeste kinderen gaat dit vanzelf over, maar sommige kinderen blijven stotteren. GroeiGids legt uit dat een peuter nog niet alle woorden kent die nodig zijn om te zeggen wat hij of zij wil. Om de zin op te vullen kan een kind dan woorden of stukjes van woorden herhalen, en dat is normaal.

Als mensen bezorgd of ongeduldig reageren of je kind verbeteren, kan het volgens GroeiGids soms gaan vechten tegen het stotteren. Dat merk je bijvoorbeeld aan klanken die langer worden, hoger praten, vastlopen, knipperen met de ogen of wegkijken. Je kind kan ook angstig of boos worden, zich gaan schamen of 'moeilijke' woorden en situaties uit de weg gaan. Laat je kind daarom rustig uitpraten en zeg niet 'praat rustig, haal adem, begin opnieuw'. Je kind kan dan het idee krijgen dat het iets niet goed doet. Andere tips van GroeiGids:

• Luister geduldig en let op wat je kind zegt, niet op hoe het iets zegt.
• Onderbreek niet, verbeter niet en vul je kind niet aan.
• Praat zelf langzamer, gebruik korte zinnen en gemakkelijke woorden en stel niet te veel vragen.
• Neem elke dag minstens vijf minuten om samen ontspannen te praten.
• Heeft je kind zelf geen problemen met de manier van praten, besteed er dan verder geen aandacht aan.

Maak je je zorgen over de taal of het praten van je peuter, dan kun je volgens GroeiGids terecht bij de jeugdarts of jeugdverpleegkundige van het consultatiebureau, bij je huisarts of bij een logopedist in de buurt. Je kunt het ook bespreken met andere ouders of met de pedagogisch medewerker van de kinderopvang.

Blijkt na een tijd dat je kind heel langzaam leert praten en dingen niet begrijpt zoals andere kinderen, dan kan het volgens GroeiGids een taalachterstand hebben. Ongeveer 1 op de 4 kinderen in Nederland loopt achter met de taalontwikkeling. Dat kan bijvoorbeeld komen doordat een kind een tijd slecht hoort door oorproblemen, of doordat het te weinig taal hoort. Denk je dat je kind slecht hoort en is het niet verkouden, of maak je je zorgen over het gehoor, dan raadt Thuisarts aan de huisarts te bellen voor een afspraak.

Over stotteren schrijft GroeiGids dat je bij zorgen de ScreeningsLijst Stotteren kunt invullen. Heeft je kind meer dan 11 punten, overleg dan met het consultatiebureau, je huisarts of een logopedist. De NVLF schrijft dat het bij stotteren belangrijk is om snel naar een logopedist te gaan, omdat een kind er zijn leven lang last van kan houden.

Een logopedist onderzoekt je kind en kijkt wat er nodig is. Soms zijn adviezen aan jou als ouder genoeg, in andere gevallen behandelt de logopedist je kind. Twijfel je over de spraak van je kind, dan is het advies van de NVLF: wacht niet te lang. De NVLF noemt deze situaties waarmee je met je peuter bij een logopedist terechtkunt:

• je kind begint niet met praten
• de ontwikkeling van het praten blijft hangen, je kind gaat bijvoorbeeld geen zinnen maken
• je kind stottert
• je kind praat anders doordat het doof of slechthorend is

• Alles over peuters
• Zindelijk worden: wanneer en hoe